ಕೆನರಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಚಿ ಸುರ್ವಿಲಿ ರಾಜ್‍ಧಾನಿ ‘ಬಿದನೂರ್’

ಕಸಲಿ ಹಿ ಕೆನರಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಚಿ ‘ರಾಜ್‍ಧಾನಿ’ ಮ್ಹಣ್ ಶೆರ್ಮೆನಾಕಾತ್! ಸುರ್ವಿಲಿ ಮ್ಹಳಾಂ ನೆ, ತೆದ್ನಾಂ ಹಿ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಪುರ್ವಜಾಂಚಿ ರಾಜ್‍ಧಾನಿ ಜಾವ್ನಾಸ್‍ಲ್ಲಿ. ಮ್ಹಣ್ಜೆ ‘ಕೆನರಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್’ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಜನಾಂಗಾನ್ ವಸ್ತಿ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶಾಚಿ ರಾಜ್‍ಧಾನಿ.

ಗೊಂಯಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಜಾಲ್ಲೆ ಆಮ್ಚೆ ಪುರ್ವಜ್, ವೆವೆಗ್ಳ್ಯಾ ಕಾರಣಾಂಕ್ ಲಾಗೊನ್ ದೇಶಾಂತರ್ ಆಯಿಲ್ಲೆ ನೆ, ತಾಂಕಾಂ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ಸ್ವಾಗತ್ ಆನಿ ಆಸ್ರೊ ದಿಲ್ಲೊ ತೆದ್ನಾಂಚ್ಯಾ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕ ಸಂಸ್ಥಾನಾಚ್ಯಾ ರಾಯ್ ಆನಿ ರಾಣಿಯಾಂನಿ. ತಾಣಿಂ ಪಯ್ಲೆಂ ಕೆಳದಿ ಆನಿ ಇಕ್ಕೇರಿ ಥಾವ್ನ್ ರಾಜ್ವಟ್ಕಾಯ್ ಚಲಯಿಲ್ಲಿ, ಉಪ್ರಾಂತ್ ಬಿದನೂರ್ ರಾಜ್‍ಧಾನಿ ಕೆಲ್ಲಿ. ತ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಯಾ ರಾಯ್-ರಾಣಿಯಾಂನಿ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಕ್ ಆಸ್ರೊ ದಿಲ್ಲೊ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಇಗರ್ಜ್ಯೊ ಬಾಂಧುಂಕೀ ಜಾಗೆ ದಿಲ್ಲೆ. ಅಶೆಂ ಕೆನರಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಎಕಾ ನವ್ಯಾಚ್ ಜನಾಂಗಾಕ್ ಪಯ್ಲೆಂ ಅಧಿಕೃತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ್ ಕೆಳದಿಂಚೆಂ ಜಾಲ್ಲೆಂ.

ತರ್ ಹೆಂ ಬಿದನೂರ್ ಖಂಯ್ ಆಸಾ..? ಮ್ಹಾಕಾಯೀ ಕಳಿತ್ ನಾತ್‍ಲ್ಲೆಂ. ಥಂಯ್ ಏಕ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಭೆಟ್ ದೀಜೆಚ್ ಮ್ಹಣ್ ವಿಜೆಪಿ ಸಲ್ಡಾನ್ಹಾಚ್ಯೊ ಚಾರಿತ್ರಿಕ್ ಕಥಾ ವಾಚ್ತಾನಾ ಸುಸ್ತಲ್ಲೆಂ. ಥಂಯ್ಚೆಂ ಚಿತ್ರಣ್ ತಾಚ್ಯಾ ‘ಸೊವೊ ಸುಂರ್ಗಾರುನ್’ ಕಾದಂಬರಿಂತ್ ಬರೆಂಚ್ ಆಸಾ. ಅವ್ಚಿತ್ ಏಕ್ ಅವ್ಕಾಸ್ ಮೆಳ್ಳೊ ಆನಿ ಥಂಯ್ ಹಾಂವ್ ಪಾವ್ಲೊಂಚ್.

ಘಾಟಾಚ್ಯಾ ದಿವ್ಯ್ ಪಾಳ್ಣ್ಯಾಂತ್…

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂತ್, ಪ್ರಸ್ತುತ್, ನಗರ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಲ್ಹಾನ್ ಪೇಂಟ್ (ತಿ ಏಕ್ ಫಿರ್ಗಜ್) ಆಸಾ. ಹಾಚೆಂಚ್ ನಾಂವ್ ಆದಿಂ ಬಿದನೂರ್ ಜಾವ್ನಾಸ್‍ಲ್ಲೆಂ. ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ಥಾವ್ನ್ ಸಾಗರ ವೆಚ್ಯಾ ರಸ್ತ್ಯಾರ್ ಹೆಂ ಮೆಳ್ತಾ. ಇಕ್ಕೇರಿ ಸಾಗರ ಸರ್ಶಿನ್ ಆಸಾ. ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಆನಿ ಭವ್ಯ್ ಶ್ಹೆರ್ ಬಾಂಧ್ಚ್ಯಾ ಖಾತಿರ್ ಬಿದನೂರ್ ಯೇವ್ನ್ ತಿ ಆಪ್ಲಿ ನವಿ ರಾಜಧಾನಿ ಕರ್ನ್ ಥಂಯ್ಸರ್ ಸುಭದ್ರ್ ಕೊಟೆಂ ತಾಣಿಂ ಬಾಂಧ್ಲೆಂ. 1640ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾ ತೆದ್ನಾಂಚೊ ರಾಯ್ ವೀರಭದ್ರ ನಾಯಕಾನ್ ಹಾಚೆಂ ನಿರ್ಮಾಣ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ. 1635, 1637 ಆನಿ 1639 ಇಸ್ವೆಂತ್ ಬಿಜಾಪುರ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ರಣದೌಲ್ ಖಾನಾನ್ ಇಕ್ಕೇರಿಚೆರ್ ದಾಡ್ ಘಾಲ್ನ್ ಲುಟ್‍ಲ್ಲ್ಯಾನ್, ಚಡ್ತಿಕ್ ಭದ್ರತೆ ಖಾತಿರ್ ವೀರಭದ್ರ ನಾಯಕ ಬಿದನೂರ್ ಆಯ್ಲೊ. (1639ಂತ್ ಮೈಸೂರ್ಚಿ ರಾಜ್‍ಧಾನಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಾಚೆರೀ ಖಾನಾನ್ ದಾಡ್ ಘಾಲ್ಲಿ, ಪುಣ್ ಪಯ್ಲ್ಯಾ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜಾನ್ ಖಾನಾಕ್ ಸಲ್ವಯ್ಲೆಂ). ಮಿಲಿಟರಿ ನದ್ರೆನ್ ಭೋವ್ ಮಹತ್ವಾಚೆಂ ಆನಿ ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಕೊಟೆಂ ಹೆಂ.

ಚಾರಿತ್ರಿಕ್ ಮಹತ್ವ್

ಕೊಂಕ್ಣಿ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಲೋಕ್ ನಿಷ್ಠಾವಂತ್, ನಿತಿಚೆ ಆನಿ ಖಾಲ್ತೆ ಮ್ಹಣ್ ಆದಿಂ ಥಾವ್ನ್ ರುಜು ಜಾಲಾಂ. ಕೆಳದಿ ರಾಯಾಂಕೀ ಹೆಂ ಕಳಿತ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ. ದೆಕುನ್ ತಾಣಿಂ ಭರ್ಪೂರ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ್ ದಿಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಚಡ್ ಆನಿ ಚಡ್ ಲೋಕ್ ತಾಂಚ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಾಕ್ ಆಯ್ಲೊ. ಚಡಾವತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಕೃಷಿಕ್ ತರೀ, ಹೆರ್ ವೃತ್ತೆಂನಿ, ವ್ಯವಹಾರಾಂನಿ, ಸಾಹಸಾಂನಿ ಉಣೆಂ ನಾತ್‍ಲ್ಲೆ.

ಕೆಳದಿ ಸಂಸ್ಥಾನಾಚ್ಯಾ ಸೈನಾಂತ್ ತೆದ್ನಾಂಚೆ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್, ಸೊಜೆರ್ ವಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಜಾಲ್ಯಾತ್. ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಲೋಕ್ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಹರ್ ಕಾಳಾರ್ ತಾಂಚೆಂ ನಾಂವ್ ಬರೆಂಚ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೆಂ, ಜೊಕ್ತೊ ಮಾನ್‍ಯೀ ತಾಂಕಾಂ ಮೆಳ್ಳಾ. (ಟಿಪ್ಪು ಏಕ್ ಅಪ್ವಾದ್). ಆಪ್ಲ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ಲ್ಯಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಲೊಕಾಕ್ ಆಪ್ಲೊ ಧರ್ಮ್ ಪಾಳುಂಕ್ ನಾಯಕಾಂನಿ ಅವ್ಕಾಸ್ ದಿಲ್ಲೊ ಆನಿ ದೆವಾಳಾಂ ಖಾತಿರ್ ಜಾಗೊ, ದುಡ್ವಾಚಿ ಮಜತ್ ದಿಲ್ಯಾ. ಪುಡ್ತುಗೆಜಾಂ ಸಂಗಿಂ ತಾಣಿಂ ಸೊಲ್ಲೆ ಕೆಲ್ಲೆ. ಮಂಗ್ಳುರ್ ಆನಿ ಕಲ್ಯಾಣ್ಪುರ್ ಮಿಲಾರ್ ಇಗರ್ಜ್ಯೊ ತಶೆಂ ಕಿರೆಂ ಆನಿ ಮುಲ್ಕಿ-ಕಾರ್ನಾಡ್ ಇಗರ್ಜ್ಯೊ ಬಾಂಧುಂಕ್ ತೆದ್ನಾಂಚಿ ರಾಣಿ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಾನ್ (ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ವೆಗ್ಳಿ) ಜಾಗೊ ದಿಲ್ಲೊ. ಅಶೆಂ ಭುಮಿವಂಯ್ಕುಟಾ ಜಶೆನ್ ಆಮ್ಚೆ ಪುರ್ವಜ್ ಹ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶಾಂತ್ ಸುಖಾ, ಸಮೃದ್ಧೆನ್ ಜಿಯೆಲ್ಲೆ.

ವಿಜಯನಗರಾಚ್ಯಾ ಸಾವ್ಳೆಂತ್

ಗೊಂಯ್ ಪುಡ್ತುಗೆಜಾಂಚ್ಯಾ ಹಾತಿಂ ಆಸ್‍ಲ್ಲೆಂ ತರ್ ಈಶಾನ್ಯಾಂತ್ (ಬಿಜಾಪುರ್, ಬೀದರ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಜ್ವಟ್ಕಾಯ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲಿ. ಕಾರ್‍ವಾರ್ ಥಾವ್ನ್ ಸಕಯ್ಲ್ ಮಲಬಾರ್ ಪರ್ಯಾಂತ್ಲೊ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ ಆನಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶ್ (ತುಂಗಭದ್ರಾ ನ್ಹಂಯ್ಚೆ ಜಾಗೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ್ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ) ಕೆಳದಿ ನಾಯಕಾಂಚ್ಯಾ ಸ್ವಾಧೀನ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೊ. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಯಾಂಚಿ ಕಾಟ್ಕಾಯ್ ಕಳಿತ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಗೊಂಯ್ ಸೊಡ್ನ್ ಆಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಲೊಕಾನ್ ಹಿಂದೂ ರಾಯ್ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕಾಂಚ್ಯಾ ಗಾಂವಾಂನಿ ಆಸ್ರೊ ಮಾಗ್ಲೊ, ಆನಿ ತಾಂಕಾಂ ಅಪೇಕ್ಷಿಲ್ಲ್ಯಾ ಪ್ರಾಸ್ ಚಡ್ ಆನಿ ವ್ಹಡ್ ಆಧಾರ್ ಮೆಳ್ಳೊ.

‘ಇಕ್ಕೇರಿ/ಬಿದನೂರ್ ನಾಯಕ್ಸ್’ ಮ್ಹಣೊನೀ ಆಪವ್ನ್ ಘೆಂವ್ಚ್ಯಾ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕ್ ಪರಿವಾರಾನ್ 1499 ಥಾವ್ನ್ 1763 ಪರ್ಯಾಂತ್ ರಾಜ್ವಟ್ಕಿ ಚಲಯಿಲ್ಲಿ. ಚೌಡಪ್ಪ ನಾಯಕ ಥಾವ್ನ್ ಸುರ್ವಾತ್ ಜಾವ್ನ್ ರಾಣಿ ವೀರಮ್ಮಾಜಿ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಹ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥಾನಾನ್ ರಾಜ್ ಚಲಯ್ಲಾಂ. ತಾಂಚೆ ಪಯ್ಕಿ ಹಿರಿಯ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ, ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ ಆನಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಭೋವ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತ್.

ಪಯ್ಲೆಂ ಹೆಂ ಸಂಸ್ಥಾನ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಚ್ಯಾ ಅಧೀನ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೆಂ. 1565ವ್ಯಾ ವರ್ಸಾಚ್ಯಾ ರಕ್ಕಸಗಿ ತಂಗಡಗಿ ಝುಜಾಂತ್ ಎಕ್ವಟಿತ್ ‘ಡೆಖ್ಖನ್ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್’ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಯಾಂನಿ, ಅಳಿಯ ರಾಮರಾಯಾಚ್ಯಾ (ತೊ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯಾಚೊ ಜಾಂವಯ್ – ದೆಕುನ್ ‘ಅಳಿಯ’ ನಾಂವ್ ಚಿಡ್ಕಲ್ಲೆಂ) ಫುಡಾರ್ಪಣಾಚ್ಯಾ ವಿಜಯನಗರ ಸೈನಾಚೊ ಪಾಡಾವ್ ಕರ್ತಚ್ ಹಂಪಿ ದೆಸ್ವಾಟ್ ಜಾಲೆಂ. ತಶೆಂ, ತಾಂಚ್ಯಾ ಅಧೀನ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೆ ತೀನ್ ಪ್ರಮುಖ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ ಸ್ವತಂತ್ರ್ ಜಾಲ್ಲೆ. ತೆ ಆಸಾತ್ ಕೆಳದಿ, ಮೈಸೂರ್ (ಒಡೆಯರ್) ಆನಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ನಾಯಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ್. ಹೆ ಹಿಂದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ್ ತರೀ ಸದಾಂಚ್ ಎಕಾಮೆಕಾ ಝುಜೊನ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ್ ಕರ್ನ್ ಸಕ್ಲೇಶ್‍ಪುರ್-ಹಾಸನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾ ಖಾತಿರ್ (ಕೆಳದಿ ಆನಿ ಮೈಸೂರ್ಚೆ). (ಅಧಿಕಾರ್, ಆಸ್ತ್, ಸ್ವಾರ್ಥ್ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾ ಧರ್ಮ್ ಸಯ್ತ್ ಲೆಕಾಕ್ ನಾ ಮ್ಹಣ್ಚ್ಯಾಕ್ ಹಿ ಆನ್ಯೇಕ್, ವ್ಹಡ್, ರುಜ್ವಾತ್).

ಮಜ್ಭೂತ್, ಭವ್ಯ್ ಕೊಟೆಂ

ಬಿದನೂರ್ಚೆಂ ಕೊಟೆಂ ಏಕ್ ವ್ಹಡ್ ಆನಿ ಭವ್ಯ್ ಕೊಟೆಂ ಜಾವ್ನಾಸ್‍ಲ್ಲೆಂ. 1640 ಇಸ್ವೆ ಥಾವ್ನ್ ವೀರಭದ್ರ ನಾಯಕಾನ್ ನಿರ್ಮಾಣ್ ಕಾರ್ಯೆಂ ಸುರ್ವಾತ್ಲೆಂ. 20 ವರ್ಸಾಂನಿ ಪೂರ್ಣ್ ಜಾಲೆಂ. ತ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ಬಿದನೂರ್ ವ್ಹಡ್ ಶ್ಹೆರ್ ಜಾವ್ನಾಸ್‍ಲ್ಲೆಂ. ಪಡ್ಣೆ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಸಗ್ಳೆಂ ಆಳ್ವೊನ್ ರಾನ್ ಜಾಲೆಂ. ಕೊಟ್ಯಾಂತ್ಲಿಂ ಚಡಾವತ್ ಕಟ್ವಣಾಂ ನಾಸ್ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ಪಳೆಂವ್ಕ್ ಜಾಯ್ತೆಂ ಉರ್ಲಾಂ. ಭಾರತಾಚಿಂ ಚಡ್ತಾವ್ ಕೊಟಿಂ ಉಬಾರ್ ಜಾಗ್ಯಾರ್, ಮ್ಹಣ್ಜೆ ಪರ್ವತ್, ದೊಂಗ್ರಾ ತುದಿಯೆರ್ ಆಸ್ತಾತ್ ತರ್ ಹೆಂ ಧರ್ಣಿ ಥಾವ್ನ್ ಚಡ್ ಉಬಾರ್ ನಾ. ಆನಿ ಹೆರ್ ಕಡೆನ್ ಆಸ್ಚೆಪರಿಂ ಕೊಟ್ಯಾ ಭೊಂವಾರಿಂ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಖಂದಕ್ ಹಾಂಗಾ ನಾ (ಆಸ್‍ಲ್ಲೆಂ ಜಾಂವ್ಕ್ ಪುರೊ, ತೆಂ ಆತಾಂ ಧಾಂಪೊನ್ ಗೆಲಾಂ). ಕೊಟೆಂ ಚಡ್ಲ್ಯಾರ್ ದಿಸ್ಚಿಂ ಭೊಂವ್ತಿಂಚಿಂ ದೃಶ್ಯಾಂ ಭೋವ್ ಆಕರ್ಶಕ್.

ಆನ್ಯೇಕ್ ಗಜಾಲ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್, ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಡ್ಯಾಮ್ ಬಾಂಧ್ಲ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಆದ್ಲೆಂ ಬಿದನೂರ್ ಶ್ಹೆರ್ ಚಡ್ ಮಾಪಾನ್ ಉದ್ಕಾಂತ್ ಬುಡ್ಲೆಂ. ತ್ಯಾ ವರ್ವಿಂ ತೆದ್ನಾಂಚೆಂ ತೆಂ ಭವ್ಯ್ ಶ್ಹೆರ್ ಚಡ್ ಮಾಪಾನ್ ಲಿಪೊನ್ ಗೆಲೆಂ.

ಕೊಟ್ಯಾಚ್ಯಾ ಭೊಂವ್ತಣಿಂ ದೊಂಗೊರ್ ಆಸೊನ್ ದುಸ್ಮಾನಾಂಚೆಂ ಯೆಣೆಂ ಜಾಲ್ಯಾರ್ ದಿಸ್ಚೆಪರಿಂ ಕೊಟೆಂ ಬಾಂಧ್ಲಾಂ. ಪ್ರಸ್ತುತ್ ಕೊಟ್ಯಾಚೊ ಭಾಯ್ಲೊ ಪಾಗೊರ್, ರುಕಾಚೊ ಬೃಹತ್ ದಾರ್ವಟೊ ಉರ್ಲಾ. ಕೊಟ್ಯಾ ಭಿತರ್ಲಿಂ ರಾವ್ಳೆರಾಂ, ಮಹಲಾಂ ಆನಿ ಹೆರ್ ಬಾಂಧ್ಪಾಂ ನಾಸ್ ಜಾವ್ನ್ ಬುನ್ಯಾದಿ, ಬುರುಜ್, ವಣದಿ, ಫಾತೊರ್ ಆನಿ ಹೆರ್ ಥೊಡಿಂ ಘುರ್ತಾಂ ಮಾತ್ರ್ ಉರ್ಲ್ಯಾಂತ್. ಕೊಟ್ಯಾ ಭಾಯ್ರ್ ನಿರ್ಮಿಲ್ಲೆಂ ತಳೆಂ ಆತಾಂಯೀ ಆಸಾ.

ಕೊಟಿಂ ಬಾಂಧ್ಚ್ಯಾಂತ್ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕ್ ವಂಶಾಚೆ ನಾಂವಾಡ್ಲ್ಯಾತ್. ಕೇರಳಾಚೆಂ ಬೇಕಲ್ ಫೋರ್ಟ್ ಹಿರಿಯ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕಾನ್ ಬಾಂಧುಂಕ್ ಸುರ್ವಾತುನ್, ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕಾನ್, 1650 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಸಂಪೂರ್ಣ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ. ಹೆಂಯೀ ಏಕ್ ಅದ್ಭುತ್ ಕೊಟೆಂ ಮ್ಹಣ್ ಚರಿತ್ರೆಂತ್ ದಾಖಲ್ ಜಾಲಾಂ.

ಬಿದನೂರ್ ಕೊಟ್ಯಾ ಥಾವ್ನ್ ಇಲ್ಲೆಂ ಪಯ್ಸ್, ಬಸವನಬೈನೆಂತ್, ರಾಯ್ ಕುಟ್ಮಾಚ್ಯಾಂನಿ ನ್ಹಾಂವ್ಚಿ ಸುವಾತ್ ‘ದೇವಗಂಗಾ’ ಆಸಾ. ಹಾಂಗಾ ಫಾತ್ರಾಂನಿ ಕಾಂತವ್ನ್ ಕೆಲ್ಲಿಂ 7 ತಳಿಂ ಆಸಾತ್. ನೆಕೆತ್ರ್ ಆನಿ ಸಾಳ್ಕಾ ಆಕಾರಾಚಿಂ ತಳಿಂ ಫಾಮಾದ್. 17ವ್ಯಾ ಶೆಕ್ಡ್ಯಾಂತ್ (1640) ನಿರ್ಮಿಲ್ಲಿಂ ಹಿಂ ತಳಿಂ ನ್ಹಾಣ್ ಆನಿ ಖೆಳಾಕ್ ವಾಪಾರ್ತಾಲೆ. ಪರ್ವತಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಉದಾಕ್ ಹಾಂಗಾ ವ್ಹಾಳಂವ್ಚಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಕೆಲ್ಲಿ. ತ್ಯಾ ಕಾಳಾಚೆಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ್, ಕಲಾ ಆನಿ ತಾಂತ್ರಿಕತಾ ಥಂಯ್ ತುಮಿ ಪಳೆವ್ಯೆತ್.

ನಾಯಕಾಂಚಿ ಪಡ್ಣಿ – ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಕ್ ಶನಿ!

200 ವರ್ಸಾಂ ವಯ್ರ್ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕಾಂನಿ ಬಿದನೂರ್ ಥಾವ್ನ್ ರಾಜ್ವಟ್ಕಾಯ್ ಚಲಯಿಲ್ಲಿ. ಹರ್ಯೆಕಾಕ್‍ಯೀ ಅಂತ್ಯ್ ಆಸ್ಚೆಪರಿಂ 1763ಂತ್ ತಾಂಚೆಂ ಅಂತ್ಯ್ ಜಾಲೆಂ. ಹೈದರಾಲಿನ್ ರಾಯ್ ಕುಟ್ಮಾಂತ್ಲಿ ಅರಾಜಕತಾ ವಾಪಾರ್ನ್, ಹಿಕ್ಮತೆನ್ ಆನಿ ಕುಯುಕ್ತೆಂನಿ ಬಿದನೂರ್ ಆಕ್ರಮಣ್ ಕರ್ನ್ ಸ್ವಾಧೀನ್ ಕೆಲೆಂ. ಬ್ರಿಟಿಶಾಂಕೀ ಹಾಚೆರ್ ದೊಳೊ ಆಸ್‍ಲ್ಲೊ. ಮಂಗ್ಳುರಾ ಖಾತಿರ್ ಫಿಂರ್ಗಿ ಆನಿ ಹೈದರ್-ಟಿಪ್ಪುನ್ ಜಾಯ್ತೆಂ ರಗತ್ ವ್ಹಾಳಯ್ಲಾಂ.

ಲಾಂಬ್ ಕಾಳ್ ಶಾಂತಿ, ಸಮೃದ್ಧೆನ್ ಜಿಯೆಲ್ಲ್ಯಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಕ್ ಹೈದರಾಲಿಚೆಂ ಯೆಣೆಂ ಭಿರಾಂತಿಚೆಂ ಜಾಲೆಂ. ತಾಚೊ ಪೂತ್ ಟಿಪ್ಪು ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವಾಂಕ್ ನಾಸ್ ಕರುಂಕ್ ಪೆಚಾಡ್ಲೊ. ಥೊಡ್ಯಾಂನಿ ಬ್ರಿಟಿಶಾಂಕ್ ಮಜತ್ ದಿಲ್ಯಾ ಮ್ಹಣೊನ್ ಆಖ್ಖ್ಯಾ ಸಮುದಾಯಾಕ್ ಕುಡಾವ್ನ್ ಪಟ್ಟಣಾಕ್ ಆಂಬುಡ್ಲೆಂ. ತಶೆಂ ತಿ ಕರಾಳ್ ಬಂದಡ್ ಕೆನರಾ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಚರಿತ್ರೆಚೊ ಮಾರೆಕಾರ್ ಅಧ್ಯಾಯ್ ಜಾಲಿ.

ಹೈದರಾಲಿನ್ ಬಿದನೂರ್ ಜಿಕ್ತಚ್ ತಾಕಾ ಹೈದರ್‌ನಗರ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ನಾಂವ್ ದವರ್ಲೆಂ. ಕ್ರಮೇಣ್ ತೆಂ ನಗರ ಜಾಲೆಂ. ಥಂಯ್ ಥಾವ್ನ್ ರಾಜ್ ರಸ್ತ್ಯಾರ್ ಮುಖಾರ್ ಗೆಲ್ಯಾರ್ ನವೆಂ ಶ್ಹೆರ್ ಹೊಸನಗರ ಮೆಳ್ತಾ.

ತುಮಿ ಜೋಗ (Jog Falls) ವೆತಾತ್ ತರ್ ಬಿದನೂರ್ ಜರೂರ್ ವಚಾ. ಸಾಗರಾಂತ್ ಇಕ್ಕೇರಿಚೆಂ ಅಘೋರೇಶ್ವರ ದೀವ್ಳ್ ಪಳೆವ್ಯೆತ್. ಕೆಳದಿಂತ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಸಾ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗೆಲ್ಯಾರ್ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕಾಚೆಂ ರಾವ್ಳೆರ್ ಪಳೆವ್ಯೆತ್. ವೇಳ್ ಆಸಾ ತರ್ ಕವಲೇದುರ್ಗ, ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಕೊಟಿಂ, ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಹಿಲ್ಸ್, ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ, ಗಾಜನೂರ್ ಡ್ಯಾಂ, ಸಿಗಂದೂರ್ (ಸಿಗಂದೂರಾಂತ್ ಆದ್ಲ್ಯಾಚ್ ವರ್ಸಾ ಸಾಡೆ ತೀನ್ ಕಿ.ಮೀ. ಲಾಂಬ್ ಕೇಬಲ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಲೋಕಾರ್ಪಣ್ ಜಾಲಾ) ಆನಿ ಕೊಲ್ಲೂರ್ ದಿವ್ಳಾಂ ಪಳೆವ್ಯೆತ್. ಬಿದನೂರ್ ಕೊಡ್ಯಾಳ್ ಥಾವ್ನ್ 142 ಕಿ.ಮೀ. ಪಯ್ಸ್ ಆಸಾ.

ಸಾಂ ಜುಜೆ ವಾಸ್; ಮರಿಯೆಚೆಂ ಅಚರ್ಯೆಂ!

ಬಿದನೂರ್ ಕೊಟ್ಯಾಚ್ಯಾ ದಾರ್ವಟ್ಯಾ ಸಾಮ್ಕಾರ್‌ಚ್ ನಗರ ಇಗರ್ಜ್ ಆಸಾ. ಕೆಳದಿ ನಾಯಕಾಂಚ್ಯಾ ಆಸ್ರ್ಯಾಂತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ಪಣ್ ಬರೆಂಚ್ ಫುಲ್‍ಲ್ಲೆಂ ಮ್ಹಣ್ಚ್ಯಾಕ್ ತ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲ್ಯೊ 27 ಇಗರ್ಜ್ಯೊ ಸಾಕ್ಸ್. ಬಿದನೂರ್ಚಿ ಇಗರ್ಜ್ (1683) ಸಾಂ ಜುಜೆ ವಾಸಾನ್ ಸ್ಥಾಪನ್ ಕೆಲ್ಲಿ. ಬಂದಡೆ ವೆಳಾರ್ (1784) ಹಿಯೀ ಟಿಪ್ಪುನ್ ನಾಸ್ ಕರಯಿಲ್ಲಿ. ಹಿ ಆತಾಂ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಿಯೆಸೆಜಿಚಿ (ಪಯ್ಲಿ) ಫಿರ್ಗಜ್. ಇಗರ್ಜ್ ನಾಸ್ ಕರ್ತಾತ್ ಮ್ಹಣ್ ಖಬರ್ ಮೆಳ್ಳೆಲ್ಯಾನ್ ಇಗರ್ಜೆಂತ್ಲಿ ಮರಿಯೆಚಿ ರುಕಾಚಿ ಇಮಾಜ್ ಭಾವಾಡ್ತ್ಯಾಂನಿ ಥಂಯ್ಚ್ಯಾ ಬಾಂಯ್ತ್ ಘಾಲ್ನ್ ರಾಕ್‍ಲ್ಲಿ. 63 ವರ್ಸಾಂ ಉಪ್ರಾಂತ್, 1847 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಫಾ. ಚೆವಲಿಯರಾನ್ ತಿ ಕಾಡಯ್ತಾನಾ ಕಿತೆಂಚ್ ಪಾಡ್ ಜಾಯ್ನಾಸ್ತಾನಾ ಉರ್‌ಲ್ಲಿ. ತಿ ತಾಣೆಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನ್ ಕೆಲಿ. ಉಪ್ರಾಂತ್ ತಿ ‘ಅಜ್ಯಾಪಾಂಚಿ ಇಮಾಜ್’ ಮ್ಹಣ್ ನಾಂವಾಡ್ಲಿ. ಹೊ ಜಾಗೊ ಎ.ಎಸ್.ಐ. ವ್ಯಾಪ್ತಿರ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಹಾಂಗಾ ಕಸಲೆಂಚ್ ಕರುಂಕ್ ಅವ್ಕಾಸ್ ನಾ. ಗರ್ದನಾಚೊ ಗೊಟೊ ವಾ ಫೆಸ್ತಾಕ್ ಸುಂರ್ಗಾರಾಂವ್ಕೀ ಸೊಡಿನಾಂತ್! ಎಕಾ ಕಾಳಾರ್ ಹಿ ಇಗರ್ಜ್ ಸಮೃದ್ಧ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲಿ. ನಾಯಕಾಂಚ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ಬಿದ್ನೂರಾಂತ್ ಹಜಾರಾಂನಿ ಕ್ರಿಸ್ತಾಂವ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲೆ ಮ್ಹಣ್ತಾತ್. ಪ್ರಸ್ತುತ್ ಥೊಡಿಂಚ್ ಕುಟ್ಮಾಂ ಆಸಾತ್.

ಪರ್ನಿ ಇಗರ್ಜ್ ಎ.ಎಸ್.ಐ.ಚ್ಯಾ ಅಧೀನ್ ಆಸ್‍ಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಥಂಯ್ ಕಿತೆಂಚ್ ಕರುಂಕ್ ಪರ್ವಣ್ಗಿ ನಾ. ಫಕತ್ ಸದಾಂಚೆಂ ಮೀಸ್-ಮಾಗ್ಣೆಂ ಭೆಟವ್ಯೆತ್. ಅಲಂಕಾರ್, ರಿಪೇರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಿಲ್ಕುಲ್ ಅಡ್ವಾರ್ಲಾಂ. ತ್ಯಾ ವರ್ವಿಂ ಗರ್ಜೆ ಖಾತಿರ್ ಮ್ಹಣ್ ನವೆಂಚ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ, ಸ್ವತಂತ್ರ್ ಜಾಗ್ಯಾರ್, ತಿಕ್ಕೆ ಪಯ್ಸ್, ಬಾಂಧ್ಚೆಂ ಯೋಜನ್ ಸುರ್ವಾತುನ್, ನಿರ್ಮಾಣ್ ಕಾರ್ಯೆಂ ಚಲೊನ್ ಆಸಾ. (ಹ್ಯಾ ವಿಶಿಂ ವಿವರ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ್ ಬರ್ಪಾಂತ್ ದಿತೆಲ್ಯಾಂವ್).

ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಸಮುದಾಯಾಕ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ್ ರಿತಿನ್ ಸಂಬಂಧ್ ಆಸ್ಚ್ಯಾ ಬಿದ್ನೂರಾಕ್ ಏಕ್ ಭೆಟ್ ಜರೂರ್ ದಿಯಾ. ಥಂಯ್ಚೆಂ ಕೊಟೆಂ, ಪರ್ನಿ ಇಗರ್ಜ್ ಪಳೆವ್ನ್ ಚರಿತ್ರೆಚ್ಯಾ ಸಂಗ್ತಿಂಕ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಜಾವ್ನ್ ಯೆಯಾ.

ಗುಮಾನಾಕ್: ಹೆಂ ಲೇಖನ್ ರಾಕ್ಣೊ ಪತ್ರಾಚ್ಯಾ 2025 ಸಪ್ತೆಂಬರ್ 12-18 ಆಂಕ್ಯಾಂತ್ (ಭೊಂವ್ಡಿ ಅಂಕಣಾಂತ್) ಪ್ರಕಟ್ ಜಾಲಾಂ (ಪ್ರಸ್ತುತ್ ಥೊಡೆಂ ಸುಧ್ರಾಪ್/Update ಕೆಲಾಂ).

ಧಿನ್ವಾಸ್: ಅಚರ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ಮರಿಯೆಚ್ಯಾ ಇಮಾಜೆಚಿ ತಸ್ವೀರ್ ಕಾಡುನ್ ಧಾಡ್ನ್ ದಿಲ್ಲ್ಯಾ ನಗರ ಫಿರ್ಗಜೆಚೊ ವಿಗಾರ್ ಬಾಪ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಲೋಬೊಕ್ ದೇವ್ ಬರೆಂ ಕರುಂ.

Read our Earlier Similar Articles 👇

ಬಿದ್ನೂರ್ ಕೊಟೆಂ ಖಂಯ್ ಆಸಾ ಜಾಣಾಂತ್‍ವೇ?

ವ್ಹಾವ್ ಊಟಿ ವ್ಹಾವ್! ಭುಮಿ ವಯ್ಲೊ ಅದ್ಭುತ್ ಜಾಗೊ

ಚರಿತ್ರೆಚಿಂ ಪಾನಾಂ ಉಗಡ್ಚೆಂ ಪ್ರೇರಣ್ ಆನಿ ಏಕ್ ಪಯ್ಣ್

ಐತಿಹಾಸಿಕ್ ಬಿಜಾಪುರಾಕ್ ಏಕ್ ಪಯ್ಣ್

ಆಮ್ಚ್ಯಾ ವಾಟ್ಸಪ್ ಗ್ರೂಪಾಚೆಂ ಲಿಂಕ್ (Click to Join)

Send your Feedback to: budkuloepaper@gmail.com

Like us at: www.facebook.com/budkulo.epaper

Watch wonderful programs in our YouTube Channel